هوش مصنوعی بخشی از فرآیند تولید سینما خواهد شد؛ چین پیشتاز فیلم کوتاه
عطا مجابی، عضو هیئت انتخاب بخش بین‌الملل چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ثبت نزدیک به ۹ هزار اثر در این بخش گفت: حتی تماشای بخش کوچکی از این آثار، فرصت ارزشمندی برای بررسی جریان‌های روز سینمای جهان فراهم می‌کند و آنچه بیش از همه در این مجموعه به چشم می‌آید، تنوع جغرافیایی، موضوعی و فرمی آثار است.
وی افزود: از کشورهای مختلف و حتی مجمع‌الجزایر اقیانوس آرام فیلم به جشنواره رسیده است و در کنار آثار کشورهای صاحب سینما مانند فرانسه و اسپانیا، فیلم‌هایی با رویکردهای متفاوت و گاه آوانگارد نیز دیده می‌شود. بخشی از آثار به شیوه‌ای کلاسیک‌تر و بخشی با رویکردی مدرن و فرمال ساخته شده‌اند و این تنوع، تصویری از وضعیت امروز سینمای کوتاه جهان ارائه می‌دهد.
هوش مصنوعی بخشی از فرآیند تولید سینما خواهد شد
مجابی درباره حضور هوش مصنوعی در آثار امسال اظهار کرد: آنچه در حوزه هوش مصنوعی طی یک سال گذشته اتفاق افتاده، واقعاً تکان‌دهنده است. گاهی هنگام تماشای یک فیلم، این سوال مطرح می‌شود که آیا با فیلمی واقعی مواجه هستیم یا اثری که با هوش مصنوعی ساخته شده است؟ درواقع کیفیت برخی از این آثار به سطحی رسیده که تشخیص آنها بسیار دشوار است. جشنواره فیلم کوتاه تهران از جمله رویدادهایی است که از سال‌های گذشته به این گونه نوظهور توجه داشته و در نمایش و معرفی چنین آثاری پیشگام بوده است. امسال نیز نمونه‌های متنوعی از فیلم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی به جشنواره رسید که برخی از آنها واقعاً شگفت‌انگیز بودند.
عضو هیئت انتخاب بخش بین‌الملل جشنواره فیلم کوتاه تهران افزود: به نظر من نمی‌توان جلوی این فناوری را گرفت؛ همان‌طور که در مقاطع تاریخی نمی‌توانستیم جلوی ورود صدا یا رنگ به سینما را بگیریم. طبیعی است که در سال‌های نخست استفاده از یک ابزار جدید، نوعی ذوق‌زدگی وجود داشته باشد، اما با گذشت زمان، هوش مصنوعی بخشی از فرآیند تولید سینما خواهد شد.
مجابی با اشاره به چالش‌های حقوقی این فناوری گفت: در کنار این پیشرفت، پرسش‌های جدی درباره حقوق تألیف و مالکیت آثار مطرح است؛ اینکه مالکیت یک اثر متعلق به فردی است که پرامپت را نوشته یا به ابزار و هوش مصنوعی مورد استفاده مربوط می‌شود، از جمله مسائلی است که باید درباره آنها به شکل جدی فکر کرد. حتی در تیتراژ فیلم‌ها نیز شاهد شکل‌گیری قواعد و مناسک تازه‌ای هستیم و برخی فیلمسازان به‌طور مستقیم درباره ابزارهای هوش مصنوعی مورد استفاده، نسخه آن و بخشی که از این فناوری بهره گرفته شده است، توضیح می‌دهند.
وی این فناوری را برای سینمای مستقل دارای ظرفیت‌های تازه دانست و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند برای فیلمسازان مستقل، تولیدات کم‌هزینه و فیلمسازانی که خارج از جریان اصلی سینما فعالیت می‌کنند، امکانات و فرصت‌های تازه‌ای ایجاد کند.
چین بیشترین فیلم را در جشنواره فیلم کوتاه دارد
عضو هیئت انتخاب بخش بین‌الملل جشنواره درباره کشورهایی که بیشترین آثار را به این دوره ارسال کرده‌اند، گفت: چین در سال‌های اخیر بیشترین میزان ارسال آثار را داشته است. جمعیت، وجود پلتفرم اختصاصی جشنواره در این کشور و همچنین سرمایه‌گذاری‌های فرهنگی، از عواملی هستند که در افزایش این حضور مؤثر بوده‌اند. پس از چین نیز کشورهایی مانند اسپانیا و هند از جمله کشورهایی هستند که هر سال آثار زیادی از آنها دریافت می‌کنیم.
وی درباره کیفیت آثار کشورهای مختلف نیز اظهار کرد: پاسخ دادن به این پرسش که کدام کشور بهترین فیلم‌های کوتاه را تولید می‌کند، ساده نیست؛ رقابت جدی است و این وضعیت همواره ثابت نمی‌ماند. با این حال، فیلمسازان کشورهای صاحب سینما مانند فرانسه و آلمان، به دلیل زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری فرهنگی گسترده، همچنان آثار قابل توجهی تولید می‌کنند.
مجابی ادامه داد: در سال‌های اخیر، رشد سینمای کوتاه چین بسیار چشمگیر بوده است. به نظر می‌رسد این کشور به شکل جدی روی سینمای کوتاه سرمایه‌گذاری کرده است، دانشگاه‌های مرتبط شکل گرفته‌اند، ارتباطات حرفه‌ای میان فیلمسازان توسعه پیدا کرده است و پخش‌کنندگان چینی نیز به همکاری با سینمای جوان و جشنواره فیلم کوتاه تهران علاقه‌مند شده‌اند.
وی افزود: در کنار این کشورها، فرانسه، آلمان و کشورهای شمال اروپا، به‌ویژه هلند و بلژیک، نیز همچنان آثار جذاب و قابل توجهی در سینمای کوتاه تولید می‌کنند.
مجابی درباره روند انتخاب آثار در شرایط جنگی گفت: یکی از مشکلات جدی امسال، قطعی اینترنت و دسترسی ناپایدار به فیلم‌های آنلاین بود. با همکاری بخش آی‌تی و پشتیبانی فنی انجمن سینمای جوانان ایران، تلاش شد فیلم‌ها به‌موقع دانلود و در اختیار اعضای هیئت انتخاب قرار گیرد. در مقطعی حدود ۲ ماه دسترسی به اینترنت با مشکلات جدی مواجه بود و همین موضوع روند دریافت و بررسی آثار را دشوار کرد. در سال‌های گذشته برخی اعضای هیئت انتخاب امکان تماشای آنلاین آثار را داشتند، اما امسال لازم بود این فرآیند به‌صورت کامل مدیریت شود.
عضو هیئت انتخاب بخش بین‌الملل جشنواره ادامه داد: اعضای هیئت انتخاب از میان متخصصان سینمای کوتاه ایران انتخاب شدند؛ افرادی که علاوه بر شناخت سینمای کوتاه، تسلط به زبان انگلیسی و آشنایی با جریان روز سینمای جهان را داشتند. با وجود زمان فشرده، همکاری بسیار خوبی شکل گرفت و در مجموع از نتیجه انتخاب آثار رضایت داریم و آثار قابل توجهی از میان حجم بالای آثار ارسالی شناسایی و به مرحله شورت‌لیست راه پیدا کردند.
مجابی درباره برگزاری جشنواره امسال گفت: پیش‌بینی درباره نتیجه یک جشنواره دشوار است اما ما در منطقه‌ای از جهان فعالیت می‌کنیم که تلاش دارد استانداردهای جهانی را با امکانات موجود رعایت کند. این موضوع همواره یکی از چالش‌های انجمن سینمای جوانان و جشنواره فیلم کوتاه تهران بوده است. امسال با توجه به شرایط اقتصادی، تحریم‌ها و شرایط دشواری که کشور پشت سر گذاشته است، برگزاری جشنواره کار ساده‌ای نیست، اما امیدواریم با تعاملاتی که با فیلمسازان و داوران بین‌المللی شکل گرفته است، جشنواره‌ای استاندارد داشته باشیم و زمینه حضور مهمانان و شکل‌گیری تعامل فرهنگی و هنری میان فیلمسازان ایرانی و سینماگران جهان فراهم شود.
مجابی تأکید کرد: فیلمساز ایرانی به دلیل محدودیت‌های اقتصادی و دشواری سفر، فرصت کمتری برای ارتباط مستقیم با جریان سینمای جهان دارد. جشنواره فیلم کوتاه تهران یکی از فرصت‌هایی است که می‌تواند این امکان را فراهم کند تا فیلمساز ایرانی از جریان جاری سینمای جهان مطلع شود.
عضو هیئت انتخاب بخش بین‌الملل جشنواره که سابقه طولانی در انجمن سینمای جوانان ایران دارد، درباره ارتباط خود با این مجموعه گفت: امسال پنجاهمین سال تأسیس انجمن سینمای جوانان است و این مجموعه برای من، به لحاظ تاریخی و شخصی، یکی از بخش‌های مهم زندگی و به نوعی خانه دوم من است. در سن ۱۱ سالگی به عنوان هنرجوی عکاسی وارد انجمن شدم و هفت، هشت سال بعد نیز به عنوان هنرجوی فیلمسازی مسیرم را ادامه دادم. انجمن در تجربه شخصی من، به‌ویژه در دهه ۷۰ و ۸۰، یک درگاه مطمئن و دوست‌داشتنی بود که می‌توانست آدم را از پیچ‌وخم سال‌های جوانی به سمت علاقه‌مندی‌هایش هدایت کند.
مجابی ادامه داد: سینمای جوان فقط ساختمان، دوربین، کلاس و تجهیزات نیست؛ چیزی که این مجموعه را می‌سازد، زنجیره انسانی آن است. هنرجو وارد می‌شود، بعد فیلمساز می‌شود، ممکن است در ادامه به عنوان منتور و مربی فعالیت کند و حتی در جایگاه کارشناسی بخشی از این مجموعه را برعهده بگیرد. این زنجیره برای من زنجیره‌ای محترم و کارآمد است.
وی اظهار کرد: با وجود همه محدودیت‌های بودجه‌ای و کاستی‌هایی که انجمن در طول این سال‌ها با آن مواجه بوده است، تجربه تاریخی ۵۰ ساله نشان می‌دهد که این مجموعه توانسته کارکرد خود را حفظ کند و مجموعه‌ای معتبر باشد.
اسکارکوالیفای شدن مسئولیت ما را بیشتر کرد
مجابی درباره تأثیر اسکارکوالیفای شدن جشنواره فیلم کوتاه تهران بر کیفیت آثار و انگیزه فیلمسازان گفت: طبیعتاً وقتی جشنواره درگاه اسکار می‌شود، این فرصت را به فیلمساز می‌دهد که بتواند در بزرگ‌ترین رقابت جهانی فیلم کوتاه شرکت کند و همین موضوع میزان درخواست برای حضور در جشنواره و فرصت‌های ارتباط بین‌المللی را افزایش می‌دهد. این اتفاق فقط از سمت فیلمسازان نیست؛ ما به عنوان برگزارکننده نیز مسئولیتی داریم. امیدوارم تأیید آکادمی اسکار هر روز به ما یادآوری کند که باید بهتر، استانداردتر و منظم‌تر شویم.
وی در پایان صحبت هایش بیان کرد: در چند سال گذشته تلاش مجموعه‌های مختلف جشنواره، از روابط عمومی و بخش بین‌الملل گرفته تا معاونت تولید و حوزه آموزش، در مسیر استانداردتر شدن جشنواره قرار گرفته است. امیدوارم این روند ادامه داشته باشد و اسکارکوالیفای شدن جشنواره، بیش از پیش به عنوان یک تلنگر برای بهتر شدن و استانداردتر برگزار شدن آن مورد توجه قرار گیرد.