نوید صفری، جوانی که رؤیای شهادت را با خود حمل می‌کرد
به گزارش هنگام هنر به نقل از خبرنگار مهر، بعضی آدم‌ها رؤیاهایشان را در دل نگه می‌دارند، بعضی درباره آن حرف می‌زنند و بعضی آن‌قدر به رؤیای خود وفادار می‌مانند که حتی نشانی از آن را با خود حمل می‌کنند. نوید صفری از دسته سوم بود. روی پلاکش نوشته بود: «رسول و نوید؛ دو همکار شهید.» جمله‌ای کوتاه که در نگاه نخست شاید فقط یادگاری از یک رفاقت به نظر برسد، اما وقتی با زندگی و دست‌نوشته‌های او آشنا می‌شویم، معنای دیگری پیدا می‌کند؛ گویی نوید از سال‌ها قبل، تصویری از پایان آرزوهایش در ذهن داشته است.
کتاب «شهید نوید» نوشته مرضیه اعتمادی که توسط انتشارات شهید کاظمی منتشر شده، قرار است ما را به جهان همین جوان ببرد؛ جوانی که از محله تهران‌پارس تهران آغاز کرد و سرانجام در صحرای بوکمال سوریه به شهادت رسید. اما اهمیت کتاب فقط در روایت مسیر رسیدن او به میدان دفاع از حرم نیست. آنچه این اثر را خواندنی می‌کند، تلاش برای شناخت انسانی است که در کنار باورهای اعتقادی و آرمان‌هایش، خانواده، دوستان، عشق، رفاقت و دنیای شخصی خودش را داشت. شهیدی که دیروز نهمین سالگرد شهادتش بود. شهید مدافع حرمی که مانند اربابش اباعبدالحسین علیه‌السلام سرش از بدنش جدا شد.
«شهید نوید» را باید روایتی چندصدایی از زندگی یک شهید دانست؛ روایتی که از کنار هم قرار گرفتن خاطرات پدر، مادر، خواهر، دوست و همسر شکل گرفته و با دست‌نوشته‌های خود شهید، به لایه‌ای عمیق‌تر از شخصیت او راه پیدا می‌کند.
یک زندگی با سه پنجره
یکی از امتیازهای مهم کتاب، شیوه تقسیم‌بندی روایت‌هاست. مرضیه اعتمادی زندگی نوید صفری را در سه فصل همراه، هم‌نفس و هم‌قدم روایت می‌کند. هر فصل از دریچه نگاه یکی از نزدیکان او به زندگی شهید می‌پردازد.
فصل نخست، همراه، به روایت پدر و یکی از دوستان شهید اختصاص دارد. در این بخش، مخاطب با سال‌های شکل‌گیری شخصیت نوید و بخشی از روابط دوستانه و اجتماعی او آشنا می‌شود. فصل دوم، هم‌نفس، روایت مادر و خواهر است؛ کسانی که نوید را از نزدیک‌ترین فاصله خانوادگی می‌شناختند و جزئیاتی از روحیات و رفتارهای او را بازگو می‌کنند که شاید در هیچ روایت رسمی دیگری ثبت نشده باشد. اما فصل سوم، هم‌قدم، به روایت همسر شهید اختصاص دارد؛ روایتی که به دلیل ماهیت رابطه و نزدیکی عاطفی، امکان شناخت متفاوتی از شخصیت نوید فراهم می‌کند.
این چینش، صرفاً یک تقسیم‌بندی موضوعی نیست. نویسنده با انتخاب چند راوی، به مخاطب اجازه می‌دهد یک شخصیت را از چند زاویه ببیند. پدر از فرزندی می‌گوید که سال‌های نخست زندگی‌اش را با او گذرانده، مادر از فرزندی که در فضای خانه شناخته و همسر از مردی که قرار بوده شریک روزهای آینده‌اش باشد.
در چنین ساختاری، نوید تنها قهرمان یک روایت نیست؛ انسانی است که در ذهن و خاطره آدم‌های مختلف، چهره‌های متنوعی دارد. همین چندصدایی، به روایت کتاب حس زندگی می‌دهد.
وقتی دست‌نوشته‌ها جای خالی قهرمان را پر می‌کنند
شاید مهم‌ترین ویژگی «شهید نوید»، حضور دست‌نوشته‌های خود شهید در میان روایت‌ها باشد؛ ویژگی‌ای که کتاب را از بسیاری از زندگی‌نامه‌های مبتنی بر خاطرات دیگران متمایز می‌کند.
معمولاً در کتاب‌های زندگی‌نامه شهدا، مخاطب شخصیت اصلی را از طریق خاطرات اطرافیان می‌شناسد. این خاطرات ارزشمندند، اما به هر حال از دریچه ذهن و حافظه دیگران عبور می‌کنند. در «شهید نوید»، دست‌نوشته‌های باقی‌مانده از شهید این امکان را فراهم می‌کنند که خواننده علاوه بر شنیدن روایت دیگران، با بخشی از جهان فکری و درونی خود نوید نیز مواجه شود.
این تفاوت کوچکی نیست. گاهی یک جمله در دست‌نوشته شخصی، اطلاعاتی به مخاطب می‌دهد که ده‌ها خاطره نمی‌توانند آن را منتقل کنند. از میان کلمات خود نوید می‌توان به دغدغه‌ها، دلبستگی‌ها و نوع نگاهش به زندگی پی برد. این موضوع، مخاطب را با یکی از مهم‌ترین پیوندهای عاطفی و اعتقادی زندگی نوید آشنا می‌کند؛ رفاقتی که ظاهراً از مرز یک دوستی معمولی عبور کرده و به یک آرمان مشترک رسیده بود. درواقع، دست‌نوشته‌ها در این کتاب نقش یک سند زنده را دارند؛ سندی که کمک می‌کند شخصیت شهید تنها از زبان دیگران تعریف نشود و خود او نیز در روایت حضور داشته باشد.
رفاقتی که به یک رؤیای مشترک رسید
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های زندگی نوید صفری، ارتباط عمیق او با شهید رسول خلیلی است. این رفاقت در کتاب صرفاً به عنوان یک خاطره دوستانه مطرح نمی‌شود؛ بلکه به بخشی از جهان ذهنی نوید تبدیل شده است. پلاک نوید نیز همین پیوند را به شکلی نمادین ثبت کرده بود: «رسول و نوید؛ دو همکار شهید.»
البته جذابیت این بخش در آن است که مخاطب برای فهم آن، صرفاً با یک توضیح مستقیم روبه‌رو نمی‌شود؛ بلکه از طریق دست‌نوشته‌ها، خاطرات و روایت‌های نزدیکان، به تدریج با عمق این ارتباط آشنا می‌شود. در ادبیات زندگی‌نامه‌ای، چنین جزئیاتی اهمیت زیادی دارند. شخصیت‌ها معمولاً با سخنرانی‌ها و توصیف‌های کلی ماندگار نمی‌شوند؛ گاهی یک رفاقت، یک یادداشت یا حتی نوشته روی یک پلاک، بیشتر از چندین صفحه توصیف می‌تواند جهان درونی یک انسان را نشان دهد.
از زندگی خانوادگی تا انتخابی بزرگ
نوید صفری ۱۶ تیر ۱۳۶۵ در تهران متولد شد. او از نیروهای اعزامی به سوریه بود که پس از پایان مأموریت اولیه، با درخواست خود و موافقت فرماندهان، دوباره به منطقه دیرالزور رفت. او در ۱۸ آبان ۱۳۹۶، در جریان درگیری‌های منطقه بوکمال به شهادت رسید.
اما روایت زندگی او در کتاب، به همین اطلاعات و حوادث محدود نمی‌شود. آنچه اهمیت دارد، توجه به فاصله میان یک جوان با زندگی روزمره و انتخابی است که در نهایت مسیر او را تغییر می‌دهد. نوید در کنار مسئولیت‌های اعتقادی و اجتماعی خود، زندگی خانوادگی و روابط انسانی داشت. او ازدواج کرده بود و همسری داشت که حالا یکی از مهم‌ترین راویان زندگی اوست.
همین بخش از کتاب، فرصتی برای شناخت وجه دیگری از شخصیت شهید فراهم می‌کند؛ وجهی که در آن، با یک همسر و همراه زندگی مواجهیم، نه فقط یک نیروی حاضر در میدان نبرد.
روایت همسر شهید در فصل هم‌قدم اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا مخاطب می‌تواند از خلال خاطرات زندگی مشترک، با رفتارها و ویژگی‌هایی آشنا شود که در روایت‌های دیگر کمتر مجال ظهور پیدا می‌کنند. در حقیقت، یکی از ارزش‌های این کتاب آن است که اجازه نمی‌دهد زندگی نوید صرفاً در تاریخ اعزام و شهادت خلاصه شود. نویسنده تلاش کرده است میان زندگی شخصی، رفاقت‌ها، باورها و انتخاب نهایی او ارتباط برقرار کند.
نوشتن درباره یک شهید، به‌خصوص شخصیتی که خانواده و دوستانش هنوز خاطرات زنده‌ای از او دارند، مسئولیت دشواری است. نویسنده باید میان امانت‌داری در نقل خاطرات و ساختن روایتی منسجم تعادل برقرار کند. مرضیه اعتمادی برای نگارش «شهید نوید» به سراغ پدر، مادر، خواهر، همسر و یکی از دوستان شهید رفته و از دست‌نوشته‌های او نیز بهره برده است.
این تنوع منابع، امکان شناخت چندوجهی شخصیت نوید را فراهم می‌کند. مخاطب با یک روایت یک‌طرفه و صرفاً ستایشگرانه مواجه نیست، بلکه از کنار هم قرار گرفتن خاطرات و نوشته‌ها، به تصویری از زندگی او نزدیک می‌شود.
از سوی دیگر، تقسیم‌بندی سه‌گانه کتاب نیز به انسجام اثر کمک کرده است. هر فصل، دریچه‌ای مستقل به زندگی شهید باز می‌کند و در کنار دو فصل دیگر، تصویر کامل‌تری می‌سازد. درواقع راویان مختلف و اثرگذار در کتاب «شهید نوید» و درج دست‌نوشته‌های شهید، ظرفیت قابل توجهی برای شناخت شخصیت اصلی کتاب برای مخاطب ایجاد کرده است.
شهید نوید صفری از نسلی بود که در فضای اجتماعی و فرهنگی معاصر رشد کرد، اما انتخاب‌هایش را براساس باورهایی فراتر از زندگی شخصی خود تعریف کرد. شناخت چنین شخصیتی، زمانی معنا پیدا می‌کند که بدانیم او چگونه زندگی می‌کرد، چه چیزهایی برایش اهمیت داشت و چه مسیری را برای آینده خود انتخاب کرده بود. «شهید نوید» از همین جهت می‌تواند برای مخاطب جوان اهمیت داشته باشد. کتاب به جای آنکه تنها از یک پایان سخن بگوید، تلاش می‌کند مسیر رسیدن به آن را نشان دهد.
«شهید نوید» نوشته مرضیه اعتمادی از سوی انتشارات شهید کاظمی منتشر شده است.
