انتقاد یک استاد دانشگاه از فقدان توجه سینما به ادبیات؛ «اودیسه» نقد شد
به گزارش هنگام هنر به نقل از خبرگزاری مهر، در نشست تخصصی «ادیسه» ساخته کریستوفر نولان که عصر روز چهارشنبه چهارم شهریور در خانه سینما برگزار شد، بهمن نامورمطلق اسطورهشناس و استاد دانشگاه شهید بهشتی و شهرام مکری کارگردان و مدرس سینما به بررسی این فیلم پرداختند.
همایون اسعدیان مدیرعامل خانه سینما در آغاز برنامه گفت که این دومین نشست مشترک خانه سینما و انجمن علمی هنر و ادبیات تطبیقی ایران است و هدف آن، فراتر از نقد معمول فیلم، بررسی آثار از منظر جامعهشناسی و نشانهشناسی است.
وی از نامورمطلق و شهرام مکری قدردانی کرد و گفت بحث درباره فیلمسازانی چون نولان نیازمند نگاهی نو و متعلق به نسل تازه سینما است.
میثم یزدی دبیر علمی نشست، نیز توضیح داد: این جلسه دومین قسمت از مجموعه «امکان گفتگومندی در سینمای ایران» است و قرار است ماهانه یک فیلم جهانی و یک فیلم ایرانی با تأکید بر گفتگومندی (بر اساس نظریه میخائیل باختین) بررسی شود.
این پژوهشگر با طرح این پرسش که چرا نولان پس از «اوپنهایمر» سراغ «ادیسه» رفت؟ اشاره کرد: نقدهایی به این فیلم از جمله حذف برخی عناصر متن اصلی وارد شده است.
بهمن نامورمطلق پژوهشگر و مدرس دانشگاه هم با تأکید بر ظرفیت اسطورهشناختی، روایتشناختی و معناشناختی «ادیسه»، گفت: این اثر بهخاطر ماهیت چندلایهاش، بهترین رویکرد را خود تعیین میکند. از سال ۱۹۵۴ تاکنون اقتباسهای متعددی از این حماسه هومری صورت گرفته و «ادیسه» آینهای برای سرنوشت انسان غربی است.
نامور مطلق همچنین به شباهت «گرشاسبنامه» در ادبیات ایران با «ادیسه» اشاره و از بی توجهی به این ظرفیتها در سینمای ایران انتقاد کرد.
وی به چالشهای اقتباس اشاره کرد و گفت: نولان متن هومری را با شرایط روز منطبق کرده است و همین امر محل مناقشه است.
این مدرس دانشگاه تفاوت روایت نولان با متن اصلی را برشمرد و گفت: آغاز فیلم از کالیپسو، حذف یا تلطیف نقش بسیاری از خدایان (بهویژه آتنا)، کاهش مکانها، تغییر چینش داستانی و جابهجایی در شخصیتهایی مانند آگاممنون از مواردی است که نسبت به کتاب تغییر کرده اند. نولان با خلاقیت خود برخی جاها حتی از هومر فراتر رفته، اما کاش از یک اسطورهشناس مشورت میگرفت تا دقت معنایی بیشتری حاصل شود.
شهرام مکری کارگردان و مدرس سینما هم در این جلسه با بیان اینکه نولان با هر فیلمش، فضایی برای گفتگو درباره سینما ایجاد میکند، توضیح داد: نولان «ادیسه» را سفری درونی و ذهنی دانسته که با مفاهیم حافظه، پیری، وجدان و تردید در شایستگی بازگشت به خانه پیوند خورده است.
مکری با طرح این پرسش که آیا نولان کارگردانی مؤلف است یا صنعتگری ماهر؟ گفت: نولان احیاگر ایده «مؤلف صنعتگر» است؛ یعنی تلفیقی از سینمای هنری و بلاکباسترهای هالیوودی.
مکری به مؤلفههای سبکی نولان اشاره کرد و افزود: دوربین ناآرام، کاتهای سریع، تنوع ناگهانی در اندازه نماها و لنزها و ساختارهای غیرخطی ویژگی های فیلم های نولان هستند.
وی همچنین به تأثیر لوکیشنها، بودجه ۲۵۰ میلیون دلاری و تأکید نولان بر فرایند تولید فیلم اشاره کرد. مکری بریتانیایی بودن نولان، فضای مردانه فیلمهایش و حضور زنانی را که در دنیای مردانه هویت مییابند از دیگر ویژگیهای آثار او دانست.
در پایان، مکری با اشاره به پرفروشترین بودن «ادیسه» در حال حاضر و قرار گرفتن نولان در میان سه فیلمساز پرمخاطب سینما، گفت: این استقبال نشاندهنده ارتباط عمیق آثار نولان با مخاطب است.
