رویایی که تمام رازهای خانواده را فاش کرد!؛ تمرین منحصر به پلاتو نیست
محمد جوانمردی یکی از دو کارگردان نمایش «بچه» که این شبها در خانه نمایش دا به صحنه رفته است در گفتگو با خبرنگار مهر درباره موضوع این نمایش توضیح داد: تلاش کردیم در شرایط امروز جامعه و اتفاقات ناگواری که در حال رخ دادن است، به سراغ متنی برویم که هم کمدی باشد و بتواند مخاطب را بخنداند، و هم آموزههایی درباره خرافات و مسائل دیگر در خود داشته باشد. این متن پیش از این بارها کار شده است اما ما با یک دراماتورژی و رویکرد خاص به سراغ آن رفتیم تا نسبت به اجراهای پیشینِ این اثر، نگاه متفاوتتری داشته باشیم.
وی افزود: تلاش کردیم با کیفیتی بالا، از لحاظ دکور، لباس و حتی تبلیغات، هر آن چیزی را که در شأن مخاطب است به انجام برسانیم. درست است که این کار، یک اثر دانشجویی است، اما از هیچچیز کم نگذاشتیم. امیدواریم که بتوانیم این کار را تمدید کنیم؛ چرا که در پسِ آن، دوندگیها، تلاشها و وقتِ بسیاری نهفته است که این گروه صرف کردهاند.
بهجا ماندن ردپایی از کارهای پیشین
جوانمردی اظهار کرد: ما با یک نمایشنامه خانوادگی روبهرو بودیم. اینکه بتوانیم این فضای بهظاهر ساده را خوب از آب در بیاوریم، کار سختی بود. تمام اتفاقات این نمایش، در یک خانه و میان یک خانواده میگذرد. در نگاه اول، اتفاقِ سادهای به نظر میرسد و گمان میرود که راحت میتوان این کار را انجام داد؛ اما چنین نیست و اینکه تا چه حد توانستهایم آن را خوب اجرا کنیم، موضوعی است که بیننده باید قضاوت کند.
وی ادامه داد: من چندین سال پیش، نمایشی را با نام «کاملاً غریبه» روی صحنه بردم که برگرفته از یک فیلم ایتالیایی بود و با نامهای مختلفی اجرا شده است. در آن سناریو و نمایشنامه، خرافهای وجود دارد و یک ماهگرفتگی رخ میدهد که باعث فاش شدنِ رازهای خانوادگی میشود. سعی کردم از آن فضا در این نمایش نیز استفاده کنم. در این اجرا هم، یک ماهگرفتگی در حال وقوع است که در پی آن اتفاقاتی رخ میدهد و رازهای خانوادگی برملا میشود؛ در انتها متوجه میشویم که تمام این اتفاقات، صرفاً خوابِ یک بچه بوده است. فکر میکنم این نگاه، نسبت به سایر اجراهای این متن کمی متفاوت بوده باشد. تلاش کردم ردپایی از کارهای قبلیام را در این اثر بر جای بگذارم. البته این کار با کارگردانی مشترک نیما بحریه روی صحنه رفته است.
تمرین تئاتر به پلاتو منحصر نیست
وی با اشاره به چگونگی همسو شدن بازیهای این نمایش عنوان کرد: بازیگران به شکل بسیار راحتی با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند و این فضا در ذهن مخاطب، کاملاً شبیهِ یک مهمانیِ خانوادگیِ واقعی شکل میگیرد. این صمیمیت در درجه اول نتیجه زحمات خودشان است و در درجه بعد، نتیجه گفتگوهای بیرون از پلاتو. آنها خارج از زمان تمرین، با یکدیگر گپ میزدند، چای و قهوه مینوشیدند، وقت میگذاشتند و معاشرت میکردند تا به صمیمیتی برسند که شکلگیریِ آن طی بیست یا بیستودو جلسه تمرین بسیار سخت انجام میگیرد. هرآنچه روی صحنه میبینید، صرفاً مدیون پلاتو نیست؛ بلکه مدیون آن دو یا سه ساعتی است که بازیگران در خارج از تمرین با هم گذراندهاند. این درک مشترکِ بازیگران باعث شد تا در خارج از فضای تمرین نیز، همواره مشغول تمرین و نزدیک شدن به نقشها باشند.
کارگران نمایش «بچه» با اشاره به طراحی صحنه این نمایش گفت: من در کارهایم به طراحی صحنه بسیار اهمیت میدهم. دکور این اثر کاملاً نمایانگرِ فضای اثر است و یک سالن پذیرایی را با تمام جزئیات شاهد هستیم که حتی تابلوهایی که روی دیوار آن نصب شدهاند، کیفیتِ تماشای اثر را افزایش میدهند. میخواستیم بعد از اجرا، حداقل مدیون خودمان نشویم و کار را به بهانه دانشجویی بودن تقلیل ندهیم.
وی افزود: حتی از لحاظ تبلیغات نیز بسیار دقت کردیم. پوستر ما را حامد فرهی طراحی کرده است که یکی از طراحان برترِ پوستر در ایران است. با وجود مشکلات مالیِ فراوان در بسیاری از جاها او لطف کرد و مبلغی برای طراحی دریافت نکرد. طراحی صحنه و لباس را نیز رضا سلیمانی انجام داده است که در تلویزیون، تئاتر و سریالها مشغول به کار است، اما لطف کرد و با کمترین هزینه، طراحیِ این کار را بر عهده گرفت.
متناسبسازی متن فرانسوی برای مخاطب ایرانی
جوانمردی درباره بومیسازیِ متن فرانسوی ماتیو دولاپورت و الکساندر دولاپتولیر و ارتباط با مخاطب اظهار کرد: تمام تمرینهای نمایش «بچه»، بر اساس برگردان خانم شهلا حائری پیش رفت. در متن، واژهها و موقعیتهایی وجود داشت که گاهی درک درستی از آنها نداشتیم؛ کمدیهایی که نیازمند پیشینه فرانسوی یا آشنایی با فضای کلاسیک خارجی بود تا مخاطب بتواند با آنها ارتباط برقرار کند. ما مدام با خود میسنجیدیم که چه کنیم؛ بهجای فلان جمله چه بگوییم که به متن لطمهای وارد نشود و مفهوم هدر نرود، اما در عین حال، اثرگذاریِ مطلوبِ خودش را بر مخاطب ایرانی باقی بگذارد.
کارگردان نمایش «بچه» در پایان گفت: ما چند سطح تفکر برای مخاطبان در نظر گرفتیم. اگر کسی دانستههای بیشتری داشته باشد، حتماً بحثهای مربوط به کانت، بودن یا نبودن، هستی و کتابهایی را که در آن کتابخانه درباره آنها گپ زده میشود، متوجه خواهد شد. اما کسی هم که کانت را نشناسد، باز میتواند نمایش را ببیند، از آن لذت ببرد. در نمایش «بچه»، ما بازیگرِ کودک داریم و بهواسطه او، مخاطبانِ کودک نیز در این شبها به تماشای اثر نشستهاند. در کنار آنها، مخاطب بزرگسال و تماشاگران بالای پنجاه سال نیز داشتهایم. تمام تلاش ما این بود که هر مخاطبی با هر سنی، بتواند لحظات خوبی را تجربه کند و در پایان، حداقل با یک لبخند و دستاوردی کوچک از این نمایش، سالن را ترک کند.
نمایش «بچه» از ۲۶ مرداد تا ۱۱ شهریور در سالن شماره یک خانه نمایش دا روی صحنه میرود.
در این نمایش محمدعلی آقائی، بیتا اکبری، صالح حسینی، ماهور شیدایی فر، بیتا جباری و سروشا سادات فاضلی به ایفای نقش میپردازند.
در خلاصه داستان این نمایش آمده است: «معلومه که کلمات بار دارند؛ همه چی از یه اسم شروع میشه!»