ادبیات حقیقت فلسطین را در حافظه تاریخ ماندگار می‌کند
حسینعلی جعفری، نویسنده و مدرس دانشگاه درباره ایده اولیه نگارش رمان «صور» در گفت‌وگو با خبرنگار مهر گفت: هسته اولیه رمان از یک پرسش شکل گرفت، اگر مسیر پیاده‌روی اربعین، که از نجف تا کربلا ادامه دارد، تا قدس نیز امتداد پیدا کند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ این تصویر ذهنی باعث شد دو جغرافیای مقدس را به یکدیگر پیوند بزنم و در قالب یک مسیر روایی پیش ببرم.
جعفری، افزود: ابتدا به پاسخ همان پرسش فکر می‌کردم. این ایده آینده‌نگرانه بود و به گمان من، دور از دسترس به نظر می‌رسید. بنابراین، به این فکر افتادم که همین راهپیمایی را با حضور یک پیرمرد فلسطینی روایت کنم. اما چرا پیرمرد؟ می‌خواستم تاریخ فلسطین را مرور کنم؛ تاریخی زنده که در وجود یک انسان تجلی پیدا می‌کند.
این نویسنده ادامه داد: حضور یک پیرمرد فلسطینی در راهپیمایی اربعین، صرفاً یک جابه‌جایی مکانی نبود، بلکه تلاقی رنج فلسطین با میراث معنوی کربلا در فضایی واحد بود. علاوه بر این، راهپیمایی اربعین وجهه‌ای جهانی پیدا کرده و مردم از کشورهای مختلف در آن حضور دارند.
جعفری با تأکید بر اهمیت پژوهش در داستان‌نویسی بیان کرد: من بدون پژوهش و تحقیق داستان نمی‌نویسم. ممکن است درباره یک نکته بارها تحقیق کنم و منابع متعددی را مورد بررسی قرار دهم. نگارش رمان «صور» پانزده ماه طول کشید که بخش عمده این زمان صرف پژوهش شد.
این نویسنده، ادامه داد: با چند فلسطینی ارتباط گرفتم و اطلاعات ارزشمندی از آن‌ها به دست آوردم. یکی از آن‌ها در دوران نوجوانی به قدس سفر کرده بود. همچنین عکس‌های زیادی از فلسطین در آن دوران دیدم و کتاب‌ها، وب‌سایت‌ها و منابع مرتبط را بررسی کردم و از آن‌ها یادداشت برداشتم. در واقع، مطالعه کتابخانه‌ای گسترده‌ای انجام دادم، فیلم‌ها و مستندهای مختلف را دیدم، به عراق سفر کردم و در راهپیمایی اربعین شرکت کردم. البته دوستانی نیز در ایران برای یافتن منابع به من کمک کردند.
او درباره کسب رتبه دوم رمان «صور» در در نخستین دوره جایزه جهانی ادبیات فلسطین و تاثیرش در موفقیت این اثر گفت: در ابتدا تصور می‌کردم این موفقیت تأثیر قابل‌توجهی بر معرفی و انتشار کتاب داشته باشد، اما متأسفانه به دلیل ضعف انتشاراتی که کتاب را منتشر کرده است، جایزه جهانی ادبیات فلسطین و جایزه جلال آل‌احمد، با وجود اینکه این کتاب برگزیده هر دوی آن‌ها شده، تأثیر چندانی بر معرفی و دیده‌شدن اثر نداشته‌اند.
جعفری با اشاره به ابعاد فاجعه انسانی در غزه گفت: اگرچه تاریخ فلسطین از زمان آغاز اشغال، دردناک و غم‌انگیز بوده است، حوادث غزه چنان سهمگین‌اند که جهان را در شوک فرو برده‌اند. من خودم حتی نمی‌توانم تصاویر و فیلم‌های غزه را تماشا کنم. اتفاقات آنجا آن‌قدر وحشتناک‌اند که باورکردنشان دشوار است.
او افزود: از طرف دیگر، نویسنده نمی‌تواند خنثی باشد؛ در غیر این صورت، تفاوتی با یک مرده متحرک نخواهد داشت. نویسنده وظیفه دارد نگذارد انسان‌های غزه به اعداد و آمار تقلیل پیدا کنند. باید از هویت آن‌ها بنویسد؛ از سوگ، غم و حتی شادی‌های اندکشان. باید غزه را زنده نگه داشت؛ حتی با گذاشتن یک پسند زیر مطلبی کوتاه در صفحه‌ای مجازی. من نیز دو نمایشنامه درباره فلسطین نوشته‌ام که یکی از آن‌ها درباره غزه است.
این نویسنده با اشاره به اهمیت روایت ادبی در ماندگاری حقیقت بیان کرد: روایت غربی تا پیش از واقعه هفتم اکتبر، روایت مسلط بود، اما آن واقعه و حوادث غزه باعث شد جهان به روایت مقابل نیز توجه نشان دهد. اکنون نوبت ماست که این روایت را حفظ و تقویت کنیم.
جعفری ادامه داد: برای ماندگاری این روایت که مبتنی بر واقعیت و حقیقت است، ادبیات می‌تواند نقشی اساسی داشته باشد. اگر صرفاً به اخبار و صفحات مجازی اکتفا کنیم، این روایت ماندگار نخواهد شد. ادبیات ریشه می‌دواند، رسوخ می‌کند، رسوب می‌کند و می‌ماند؛ البته به شرط آنکه به گوش و چشم حقیقت‌طلبان برسد. این شرط بسیار مهم است؛ حتی مهم‌تر از تولید اثر. چراکه مشکل اصلی ما در تولید نیست، بلکه در توزیع و ترویج آثار است.
جعفری در پایان گفت: اگرچه این جایزه بسیار دیر و با فاصله زمانی زیادی شکل گرفته است، توانسته خلأ بزرگی را پر کند. با وجود اینکه انقلاب اسلامی از همان ابتدا حمایت از فلسطین را به‌عنوان یکی از شعارهای محوری خود مطرح کرده است، متأسفانه در چهار دهه گذشته، در حوزه آفرینش ادبی دستاورد چشمگیری نداشته‌ایم. این جایزه تا حدی این کمبود را جبران می‌کند. این کار نوعی جهاد کبیر و جهاد فرهنگی است. چنین جایزه‌ای به نویسندگان انگیزه می‌دهد، مسیر را نشان می‌دهد و نقطه اتکای خوبی برای فعالان این عرصه به شمار می‌رود.
