تکرار تجربه «سینماکمپر» در «سینماحقیقت»؛ «هوم اسکول» سوژه مستند شد
صادق داوری‌فر مستندساز که در نوزدهمین دوره «سینماحقیقت» در «رادیو کمپر» میزبان سینماگران مستند بود در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به چالش پخش و انتشار آثار مستند گفت: سینمای مستند در کشور، با مسئله پخش و انتشار روبه‌رو است. هر سال تولیدهای زیادی رقم می‌خورد و علاقه‌مندان بسیاری با وجود کمبود بودجه و امکانات، به دلیل علاقه به این فضا و محتوا و فرم، فیلم می‌سازند اما پس از ساخته‌شدن فیلم، برنامه جدی‌ای برای نمایش آن وجود ندارد. تلویزیون معیارهای خودش را دارد و بسیاری از آثار در آن نمایش داده نمی‌شوند. جشنواره‌ها محدودند و انتشار در فضای مجازی و پلتفرم‌ها نیز با محدودیت‌هایی همراه است.
وی ادامه داد: بازار اصلی سینما در اختیار آثار سرگرم‌کننده و داستانی است و پادکست می‌تواند به جریان پخش و انتشار مستند کمک کند. وقتی درباره سینمای مستند و یک فیلم مشخص در فضای پادکست صحبت می‌شود، ممکن است مخاطب به دیدن آن فیلم یا دنبال‌کردن آثار مستند علاقه‌مند شود.
این مستندساز درباره شکل‌گیری ایده «سینماکمپر» توضیح داد: پادکستی که به بهانه جشنواره «سینماحقیقت» راه‌اندازی شد، با رویکرد کمک به پخش و انتشار فیلم شکل گرفت. سینما و پلتفرم‌ها امکان نمایش فیلم را فراهم می‌کنند، اما مکان‌هایی هم هستند که امکان نمایش در آنها وجود ندارد. می‌توان با یک کمپر که امکانات خواب، استراحت و زندگی را دارد، به نقاط مختلف رفت و فیلم نمایش داد. به همین دلیل نام آن «سینماکمپر» گذاشته شد؛ برنامه‌ای که در آن فیلمساز و عوامل به نقطه‌ای مشخص سفر می‌کنند، فیلم را روی بدنه کمپر به نمایش می‌گذارند و پس از آن، جلسه نقد و بررسی با مخاطبان همان منطقه برگزار می‌شود.
پاتوقی برای گفتگو با مستندسازان
داوری‌فر درباره تجربه حضور «سینماکمپر» در جشنواره «سینماحقیقت» گفت: برای عوامل و دوستان مستندساز، این چیدمان جذاب بود. در فضای باز پردیس ملت، کمپر توجه آنها را جلب می‌کرد و وقتی وارد آن می‌شدند و به گفتگو دعوت می‌شدند، درباره فیلم مستند و سینما صحبت می‌کردیم. همزمان، تیزر فیلم‌های راه‌یافته به جشنواره نیز روی بدنه کمپر نمایش داده می‌شد.
وی با اشاره به واکنش مخاطبان افزود: جذاب‌ترین بخش ماجرا خود کمپر بود. وقتی افراد داخل آن می‌نشستند و گفتگو می‌کردند، فضایی شبیه یک پاتوق شکل می‌گرفت. فضایی خارج از محیط پردیس سینمایی ملت که در آن می‌توانستند راحت‌تر حرف‌هایشان را بیان کنند. به‌ویژه در سرمای آذرماه، چای گرم، میکروفن و امکان گفتگوی آزاد، این فضا را به محلی برای تعامل تبدیل کرده بود.
این مستندساز اظهار کرد: برای من هم دیدن این برخوردها انگیزه‌بخش بود. به‌خصوص وقتی مخاطبان با رسانه‌ای سیار مواجه می‌شدند که هم میز پادکست داشت، هم فیلم روی بدنه آن نمایش داده می‌شد و هم قرار بود پس از جشنواره، سفرهایی برای نمایش آثار فیلمسازان آغاز کند.
ایده راه‌اندازی شعبه‌های سیار «سینماحقیقت»
داوری‌فر درباره برنامه‌های احتمالی «سینماکمپر» برای ادامه فعالیت گفت: درحالی که برای تولید اپیزودهای سال جدید کمی زمان وجود دارد، به این فکر می‌کنم که با «سینماکمپر»، شعبه‌های سیار جشنواره راه‌اندازی شود؛ به این شکل که هر شب، پاتوقی در نقطه‌ای از یک شهر یا استان به‌عنوان شعبه‌ای از جشنواره فیلم‌های مستند داشته باشیم و حتی بتوانیم بعضی از فیلم‌ها را با خودمان ببریم و نمایش دهیم. این کار می‌تواند جذابیت طرح را بیشتر کند.
وی هدف اصلی این طرح را کمک به پخش آثار و مواجهه فیلمساز با مخاطب هدف دانست و توضیح داد: هر فیلم مستند مخاطبی را هدف قرار داده است. چقدر خوب است که بتوان فیلم را خارج از فضای سینما به همان جغرافیا برد و به دست مخاطب خاص خودش رساند. برای مثال، وقتی فیلمی درباره محیط زیست ساخته می‌شود، معمولا آثار پژوهشی و تحقیقاتی در دانشگاه‌ها و جشنواره‌ها برای مخاطبان خاص نمایش داده می‌شوند اما بهتر است فیلم به دست کسانی رسانده شود که در شکل‌گیری آن مسئله نقش دارند یا لازم است درباره آن آگاهی پیدا کنند.
داوری‌فر افزود: در بعضی مستندها، فیلمساز سوژه‌های فیلم خود را با روند فیلمسازی مواجه می‌کند و از این طریق می‌تواند مخاطب را به تجربه‌ای از پالایش و کاتارسیس برساند. فکر می‌کنم «سینماکمپر» می‌تواند چنین تجربه‌ای را هم برای عوامل فیلم و هم برای مخاطبانی که لازم است پیام اثر را دریافت کنند، فراهم کند.
مستندی درباره آموزش خارج از ساختار رسمی
این مستندساز در بخش دیگری از صحبت‌هایش از ۲ مستند در دست تولید خود خبر داد که هنوز شرایط نمایش آنها فراهم نشده است. وی درباره یکی از این آثار گفت: یک فیلم را به مرحله راف‌کات رسانده‌ام و تدوین فیلم دیگر را هنوز شروع نکرده‌ام. فیلمی که راف‌کات آن آماده شده، درباره یک مدرسه زیرزمینی است که مجوز ندارد. بچه‌ها در مقطع ابتدایی و به شیوه هوم‌اسکول، خارج از فضای آموزش رسمی و بدون دریافت مدرک، درس می‌خوانند و مهارت‌های زندگی را یاد می‌گیرند.
وی درباره ملاحظات نمایش این فیلم توضیح داد: از ۲ جهت نمی‌توانیم فیلم را نمایش دهیم؛ یکی چهره بچه‌هاست که ممکن است برای آنها گرفتاری ایجاد کند و دیگری مدرسه‌ای است که این ساختارشکنی را انجام می‌دهد. این مدل آموزش به‌تدریج در کشور فراگیر می‌شود، اما هنوز به چنین مدارسی مجوز داده نشده است. امیدوارم شرایطی فراهم شود که بتوانیم بدون آسیب‌زدن به مدرسه و بچه‌ها، فیلم را نمایش دهیم.
داوری‌فر در پایان با اشاره به تجربه قبلی خود در ساخت مستند «درس» گفت: در آن فیلم، نگاه ۲ خانواده را دنبال کرده بودم که یکی از آنها خانواده خودم بود. ما در سفر، مدرسه‌ای برای بچه‌ها ساخته بودیم و آنها به مدرسه نمی‌رفتند؛ سفر برایشان مدرسه شده بود. برایم جذاب بود که در یک شهر خانواده‌هایی را دنبال کنم که امکان سفر مانند ما را نداشتند و ببینم بچه‌هایی که به مدرسه نمی‌روند، وقتی وارد یک مدرسه زیرزمینی یا هوم‌اسکول می‌شوند، چه فرایندی را طی می‌کنند. ثبت این تجربه برایم اهمیت داشت و خوشبختانه انجام شد، اما امیدوارم امکان نمایش آن نیز بدون ایجاد آسیب برای بچه‌ها و مدرسه فراهم شود.
صادق داوری‌فر مستندساز و برنامه ساز رادیو در نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» در «رادیو کمپر» میزبان سینماگران مستند بود. برنامه رادیویی زنده که از محوطه بیرونی خانه جشنواره «سینماحقیقت» یعنی پردیس ملت، با مستندسازان و حاضران در جشنواره، درباره فیلم‌ها و دغدغه‌هایشان صحبت می‌کرد. داوری فر، در ایام برگزاری جشنواره میزبان مستندسازان متعددی بود و حاصل کارش پس از جشنواره در قالب پادکست «سینماکمپر» منتشر شد. او امسال و در بیستمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» باز هم میزبان مستندسازان است تا از روزگار آنها و خاطرات بیست ساله جشنواره بگوید.
بیستمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» ۱۸ آذر با دبیری محمد حمیدی مقدم آغاز می‌شود.