چرا کودکان باید قوانین فضای مجازی را یاد بگیرند؟
به گزارش هنگام هنر به نقل از خبرنگار مهر، کودک از همان سال‌های نخست زندگی با قانون و قاعده روبه‌رو می‌شود؛ از قوانینی که در خانه برای ساعت خواب و بازی وجود دارد تا قواعدی که در مدرسه، خیابان و جمع دوستان باید رعایت شوند. با گسترش حضور رسانه‌ها در زندگی کودکان، رعایت قانون به فضای مجازی و نحوه استفاده از تلفن همراه و دیگر ابزارهای رسانه‌ای هم رسیده است. کتاب «کرمیلوجان فکر کن!» نوشته بنفشه رسولیان و منتشرشده در نشر مهرستان، نهمین جلد از مجموعه «قصه‌های کرمیلو» است که با روایت ماجراهای یک کرم کوچک، کودکان را با مفهوم قانون و ضرورت رعایت قواعد در زندگی روزمره و فضای رسانه‌ای آشنا می‌کند.
مدرسه‌ای که یک درس مهم دارد
کرمیلو، کرم کوچکی است که همراه خانواده‌اش در زیر زمین زندگی می‌کند و در مجموعه «قصه‌های کرمیلو» با رسانه‌ها و موقعیت‌های مختلف مرتبط با آنها مواجه می‌شود. هر جلد از این مجموعه، یکی از مسائل و چالش‌هایی را که ممکن است در مسیر استفاده از رسانه برای کودک و خانواده پیش بیاید، در قالب داستان مطرح می‌کند.
این‌بار ماجرا از مدرسه بزرگ کرمستان آغاز می‌شود؛ مدرسه‌ای که بچه‌کرم‌ها در آن خواندن به زبان کرمستانی، نوشتن با خط کرم‌نویسی، حساب‌کردن به روش کرمیانه، نقاشی و دیکته را یاد می‌گیرند. اما در کنار همه این درس‌ها، یک موضوع مهم دیگر هم وجود دارد: قانون.
معلم قرار است بچه‌ها را با «کتاب قانون کرمستان» آشنا کند؛ مجموعه‌ای از قواعد که هرکدام برای بخشی از زندگی کرم‌ها تعیین شده‌اند. قوانین گاهی جدی و گاهی طنزآمیزند و همین فضای متفاوت کمک می‌کند مفهوم قانون برای مخاطب کودک، خشک و آموزشی به نظر نرسد.
قانون یعنی چه؟
قوانین کرمستان، موقعیت‌های مختلفی را دربرمی‌گیرند. مثلاً هیچ کرمی نباید خانه‌اش را با آب بشوید، کرم‌ها بدون اجازه شهردار نمی‌توانند در خیابان سوراخ ایجاد کنند و کرم‌های خاک‌سوراخ‌کن باید کلاه چراغ‌دار و چکمه داشته باشند.
در ادامه، قانون‌هایی برای رفت‌وآمد و رفتار اجتماعی هم مطرح می‌شود؛ از ممنوعیت ماندن در خیابان پس از تاریکی شب گرفته تا اینکه دانش‌آموزان کرم نباید بعد از ساعت ۱۰ شب به دوستانشان زنگ بزنند. حتی برای نگهداری از سالمندان، رفت‌وآمد مورچه‌ها با دوچرخه، رفتار پرستاران بیمارستان و پوشش نانواها نیز قانون‌هایی در نظر گرفته شده است.
این مجموعه قانون‌های گوناگون، جهان داستان را به محیطی تبدیل می‌کند که کودک می‌تواند در آن درباره چرایی وجود قواعد فکر کند؛ اینکه چرا برای بعضی رفتارها محدودیت تعیین می‌شود و رعایت نکردن یک قانون چه پیامدی می‌تواند داشته باشد.
موضوع قانون در داستان، فقط به مدرسه و خیابان محدود نمی‌شود. کرمیلو در خانه نیز درباره شیوه استفاده از رسانه و تلفن همراه با توصیه‌ها و قوانین مشخصی روبه‌روست. مادرش نکاتی را درباره استفاده از تلفن همراه به او یادآوری می‌کند تا کرمیلو بداند استفاده از یک وسیله رسانه‌ای هم مانند دیگر بخش‌های زندگی، نیازمند قاعده و نظم است.
در واقع، کتاب تلاش می‌کند یک مفهوم آشنا را به دنیای رسانه‌ای کودک پیوند بزند: همان‌طور که کودک باید قوانین مدرسه، خانه و جامعه را بشناسد، در فضای مجازی نیز نمی‌تواند بدون توجه به قواعد رفتار کند.
رعایت ساعت استفاده، توجه به محتوایی که کودک دنبال می‌کند، شیوه ارتباط با دیگران و توجه به هشدارهای والدین، بخشی از همان سواد رسانه‌ای است که کودک باید به‌تدریج آن را یاد بگیرد.
آموزش قانون با زبان داستان
یکی از ویژگی‌های «کرمیلوجان فکر کن!» این است که آموزش را مستقیماً به شکل دستورالعمل ارائه نمی‌کند. کودک ابتدا وارد دنیای کرمستان می‌شود و با قوانین عجیب و بامزه آن آشنا می‌شود. همین قوانین می‌توانند زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره قواعد زندگی واقعی باشند.
برای کودک، مفهوم «قانون» زمانی قابل‌فهم‌تر می‌شود که بتواند نمونه‌ای از آن را در موقعیت‌های روزمره ببیند. داستان کرمیلو نیز از همین مسیر حرکت می‌کند و به جای ارائه مجموعه‌ای از توصیه‌ها، موقعیت‌هایی را پیش روی مخاطب قرار می‌دهد تا او درباره درست یا نادرست بودن رفتارها فکر کند.
عنوان کتاب نیز بر همین نکته تأکید دارد؛ «کرمیلوجان فکر کن!» مخاطب را به توقف، توجه و فکرکردن درباره نتیجه رفتارها دعوت می‌کند؛ چه در مدرسه و خیابان و چه هنگام استفاده از رسانه.
کودکان در سال‌های ابتدایی زندگی، بخش زیادی از مهارت‌های اجتماعی خود را از طریق تجربه، گفت‌وگو و داستان یاد می‌گیرند. به همین دلیل، کتاب‌های داستانی می‌توانند فرصتی برای مطرح‌کردن موضوعاتی باشند که توضیح مستقیم آنها برای کودک دشوار است.
مجموعه «قصه‌های کرمیلو» نیز با همین رویکرد، مسائل مرتبط با رسانه را در قالب ماجراهای یک خانواده کرمی روایت می‌کند. هدف این مجموعه، آموزش سواد رسانه‌ای به کودکان، آشناکردن آنها با رژیم مصرف رسانه و کمک به شناخت شیوه صحیح استفاده از ابزارهای رسانه‌ای است.
کتاب «کرمیلوجان فکر کن!» نهمین جلد از مجموعه «قصه‌های کرمیلو» نوشته بنفشه رسولیان در ۱۳ صفحه از سوی انتشارات مهرستان منتشر شده است.
