نگاهی به بیست‌ویکمین جشنواره عروسکی؛ وقتی تئاتر شهر نفس کشید!
خبرگزاری مهر- گروه هنر- علی حیدری؛ با فاصله یک روز پس از پایان بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران- مبارک، می‌توانیم نگاهی کلی به این رویداد داشته باشیم. رویدادی که به صورت ۲ سالانه برگزار می‌شود و در این دوره با دبیری پوپک عظیم‌پور به کار خود پایان داد؛ این دفتر تا ۲ سال آینده بسته شد و عروسک‌ها به خانه برگشتند.
نمره قابل قبول دوره بیست‌ویکم
این رویداد از لحاظ کیفی در مقوله آثار حاضر در جشنواره نمره قابل قبولی را اخذ می‌کند؛ این برداشت و نگاه به دلیل کیفیت بالای تمامی آثار جشنواره نیست که قطعا در بسیاری از نمایش‌ها ضعف‌هایی وجود دارد بلکه ناشی از نگاه تخصصی به جشنواره است؛ به‌عبارت بهتر ویژگی که در آثار این دوره از جشنواره مشهود بود، همسطح بودن نسبی آثار است که ما در اغلب آثار موجود در رویدادهای تئاتری کشور نمی‌بینیم. به این ترتیب که یک‌دستی آثار در شمای کلی به‌هیچ‌وجه قابل مشاهده نیست و آثار اختلاف سطح جدی با یکدیگر دارند که این موضوع در فرایند داوری هم مشکل‌ساز می‌شود چون اگر تعداد آثار درخور کمتر از انگشتان یک دست باشد، داوران ناچارند برای توزیع عادلانه جوایز بین بد و بدتر دست به انتخاب بزنند که این موضوع به‌صورت ناخودآگاه بر کیفیت داوری تاثیر می‌گذارد.
اما در بیست و یکمین دوره جشنواره عروسکی تهران- مبارک ما با یک‌دستی تقریبی آثار مواجه بودیم و هیئت انتخاب آثار پارامترهای دقیقی برای سنجش و گزینش اجراها داشتند. البته این دوره از جشنواره به صورت رقابتی برگزار نشد و این انتخاب از سوی دبیر جشنواره به دلیل تفاوت تکنیک‌ها و عروسک‌های مختلف عنوان شده بود که داوری را ناممکن می‌کرد، زیرا هر تکنیک و هر عروسک جهان مجزایی برای خود دارا است. این تصمیم، انتخابی پرریسک برای عظیم‌پور بوده است؛ زیرا این امکان محتمل می‌شد که استقبال کافی از جشنواره صورت نگیرد. اما این‌گونه نشد و جشنواره با استقبال درخوری به کار خود پایان داد. مسئله اجرای عمومی آثار هم می‌ماند برای ماه‌های بعدی که ببینیم آیا تعدادی از آثار حاضر در رویداد در قالب اجرای عمومی به صحنه می‌روند یا خیر.
بخش ملل؛ آثاری کم‌تعداد اما با کیفیت
در بخش ملل با وجود اینکه تعداد آثار حاضر بسیار کم بود، اما کیفیت آثار قابل توجه بود. انتقال و گفتمان فرهنگی بین دیگر کشورها با ایران نیز به‌طور قابل قبولی برقرار و این امکان مهیا شد تا گروه‌های خارجی با مخاطب ایرانی ارتباط بگیرند و مخاطب نیز به درک نسبی از آثار آنها برسد. البته این موضوع همچنان وجود دارد که آثار خارجی امکان حضور از روز نخست جشنواره را ندارند و این امکان تعامل بین گروه‌های داخلی و خارجی را سلب می‌کند.
در میان نمایش‌ها، اجرای کشور ارمنستان، یعنی نمایش «ای/ E» از چند وجه اجرای قابل توجهی بود. این نمایش با یک عروسک رومیزی مفصلی اجرا می‌شد؛ عروسک در قالب یک مخلوق در پی چیستی جهان سرگردان بود و در میان وقایع انسانی مختلف، سِری را که در گوشش واگویه شده بود، می‌جویید. ۳ اجراگر به طور همزمان عروسک را هدایت می‌کردند که ارتباط و تعامل آنها با یکدیگر نمونه خوبی برای تماشای کار تیمی در فضای تئاتر عروسکی بود. مسئله مهم‌تر خلق میزانسن و طراحی‌هایی بود که در محیط محدود میزی که عروسک روی آن قرار داشت و حرکت می‌کرد، عملی می‌شد. نمایش در خلق اتمسفر با وجود حضور آشکار عروسک‌گردانان، بسیار موفق عمل می‌کرد که این اتفاق به‌دلیل تبدیل شدن بدن عروسک‌گردانان در نقش مفصل‌های عروسک بود. این هماهنگی در اجرا نشان دهنده تمرینات پرفشار و متعدد است که سرانجامِ آن عروسکی است که روی صحنه و در حین اجرا به شکلی کاملا طبیعی به دست اجراگران زنده می‌شود و جان می‌گیرد. تبدیل بدن عروسک‌گردان به بدن عروسک نیز ناشی از ریتم همسان عروسک‌گردانان با یکدیگر است که این موضوع را ممکن می‌کند.
از همین‌رو با یکی از عروسک‌گردانان گروه نمایش «ای/ E» به کارگردانی زارا آنتونیان از کشور ارمنستان به گپ‌وگفت کوتاهی پرداختیم که در ادامه می‌خوانید.
یکسان کردن انرژی و انتقال به عروسک؛ وقتی تئاتر شهر نفس کشید!
ماریکا دولت‌بیگی از عروسک‌گردانان این نمایش در مورد فرایند ساخت و عروسک‌گردانی این نمایش به خبرنگار مهر توضیح داد: مسئله انرژی سازندگان و اجراگران است؛ هرچه انرژی که صرف ساخت و اجرا می‌شود مثبت‌تر و بهتر باشد، اجرای نهایی نیز موفق‌تر خواهد بود. هنگامی که ۳ عروسک گردان برای یک عروسک روی صحنه حضور دارند، باید تلاش کنند که انرژی واحدی را به عروسک منتقل کنند. ما عروسک گردانان باید احساس واقعی خود را به عروسک منتقل کنیم و این موضوع در ابتدا باید توسط خود ما درک شود تا مخاطب نیز آن را باور کند. ما تلاش می‌کنیم که کل توجه مخاطب روی عروسک باشد.
وی درباره مضمون کلی اثر، افزود: این نمایش درباره مشکلات کشور ارمنستان است، اما در کل دنیا جنگ‌هایی در حال رخ دادن است که تماشاگران بسیاری از کشورها با اثر احساس همذات‌پنداری می‌کنند و از همین‌سو نمایش جنبه جهانی دارد و هر کسی قطعا برایش یک‌بار این سوال پیش آمده است که من چگونه می‌توانم برای کشورم مفید باشم؟ نمایش درمورد انسانیت و نسل جدید است و همین باعث ارتباط گرفتن مخاطبان ایرانی با اثر شده است.
دولت‌بیگی در پایان درمورد تجربه اجرا در ایران و مجموعه تئاتر شهر مطرح کرد: ساختمان تئاتر شهر را بسیار دوست داشتم. روزی که در حال تمرین در این مجموعه بودیم از تماشای گروه‌های مختلف دیگری که در حال تمرین آثار خود بودند، لذت می‌بردم و گویی تئاتر شهر در حال نفس کشیدن بود. هنر زبان مشخصی ندارد و در همه‌جا می‌تواند با مردم هر اقلیمی گفتگو کند. از لحاظ سخت‌افزاری نیز تفاوت چندانی با ارمنستان وجود ندارد، حتی مخاطبان نیز به‌هم بسیار شبیه هستند.