زندگی اسکندر توجه‌ها را جلب کرد
به گزارش هنگام هنر به نقل از خبرگزاری مهر به نقل از اسوشیتدپرس، زندگینامه اسکندر کبیر، جایزه معتبر بیلی جیفورد که به بهترین آثار غیرداستانی سال اهدا می‌شود را از آن خود کرد، تا نشان دهد علاقه به دنیای یونان باستان، همواره مطرح است.
این کتاب با عنوان «اسکندر: خدا، پادشاه، انسان» نوشته ادموند ریچاردسون، در مراسمی در لندن، جایزه ۵۰ هزار پوندی (۶۷هزار دلاری) بیلی جیفورد را دریافت کرد.
کریستی لانگ، روزنامه‌نگار بریتانیایی، که ریاست هیئت داوران را بر عهده داشت، از این کتاب به عنوان اولین اثر تاریخ باستان که موفق شده تا این جایزه را تصاحب کند، یاد کرد و گفت: مانند یک رمان خوانده می‌شود.
وی در معرفی کتاب گفت: این کتاب بسیار فراگیر است. واقعاً احساس می‌کنید که در میدان نبرد هستید و با اسکندر در آسیای مرکزی و مصر مشغول پیمودن مسیر…
این کتاب از تحقیقات جدید زیادی بهره برده که ترجمه‌های ریچاردسون از منابعی از ۱۲ زبان باستانی را دربرمی‌گیرد.
ریچاردسون نویسنده این کتاب که استاد ادبیات کلاسیک در دانشگاه دورهام انگلستان است و یک دهه را در میان انبوهی از معماها درباره این شخصیت گذراند و این مدت را صرف تحقیق در مورد زندگی اسکندر کرد؛ به خبرگزاری اسوشیتدپرس گفت: هیچ‌کس در طول زندگی‌اش او را اسکندر کبیر ننامید. هیچ‌کس فکر نمی‌کرد که او قرار است جهان را فتح کند. او حتی زمانی که تاج و تخت را به دست گرفت، نزد پدرش چندان جایگاهی نداشت و کمی ناامیدکننده به نظر می‌رسید؛ یک خراج‌گذار بود، نه یک شخصیت اصیل و سپس شروع به انجام همه این کارهای شگفت‌انگیز کرد.
اسکندر که در ۲۰ سالگی پادشاهی مقدونیِ بدهکار را به ارث برد، بعد سرزمین‌هایی از یونان تا هند را فتح کرد و در ۳۲ سالگی درگذشت، به گفته ریچاردسون با لشکرکشی نظامی «واقعیت را عمیق‌تر از تقریباً هر رویداد دیگری در تاریخ بشر تغییر داد.»
ریچاردسون گفت: لشکرکشی وی جهان را به شکلی به هم متصل کرد که قبلاً هرگز به هم متصل نبود و همین امر منجر به سیل دانش و فهم و ایده‌ها و باورهای مذهبی و علم و نجوم و هنر شد که از بابل به یونان، از یونان به افغانستان امروزی، از مصر به ایتالیا رسید.
نامه‌ای عاشقانه به تاریخ و باستان‌شناسی
داوران جایزه بیلی جیفورد این کتاب را «نامه‌ای عاشقانه به علوم انسانی و کار مورخان و باستان‌شناسان» نامیدند، آن هم در زمانی که این رشته‌ها تحت فشار کاهش بودجه دانشگاه‌ها در بریتانیا و دیگر نقاط دنیا هستند.
«اسکندر: خدا، پادشاه، انسان» به سال ۳۳۶ پیش از میلاد بازمی‌گردد، وقتی اسکندر بزرگ نبود. او یک جوان ۲۰ ساله لاغر بود که هیچ‌کس چندان تحویلش نمی‌گرفت و پس از ترور پدرش، فیلیپ، پادشاه مقدونیه شد. او به طرز شگفتی برای این مقام نامناسب به نظر می‌رسید؛ برای همین وقتی از اثبات شایستگی خود ناامید شد، ارتشی را به امپراتوری ایران هدایت کرد تا با داریوش سوم، مردی که بر بیش از ۵۰ میلیون نفر حکومت می‌کرد، مقابله کند. داریوش آنقدر به پیروزی خود مطمئن بود که خانواده‌اش را برای نمایش همراه خود آورد.
اسکندر در این نبرد از نظر تعداد نفرات ضعیف‌تر بود و تازه تبی را پشت سر گذاشته بود که او را لرزان و درمانده کرده بود و مخالفت در صفوفش موج می‌زد. نیروی نظامی عظیمی به او حمله می‌کرد که داریوش در راس آن قرار داشت. ادموند ریچاردسون می‌نویسد: «او خودش نمی‌دانست، اما در شُرُف تبدیل شدن به یک افسانه بود.»
کتاب «اسکندر: خدا، پادشاه، انسان» داستان آن افسانه است که با نثری خیره‌کننده و سرگیجه‌آور روایت شده است. این داستان جاه‌طلبی‌های بی‌رحمانه، بی‌قراری‌هایی که به بی‌پروایی منجر می‌شد، بحران‌های هویتی و ایده‌های مسیحایی، داستان مردی است که «خشونت را در مقیاسی بی‌سابقه» به راه انداخت و بخش‌های وسیعی از جهان را فتح کرد، اما خود را در حالتی از پارانوئید و ترس یافت.
این داستانی است که، همانطور که ریچاردسون نشان می‌دهد، توسط سیاستمداران رومی و دانشمندان یهودی، توسط شاعران ایسلندی و درباریان ایرانی روایت شده و همواره این سوال را مطرح می‌کند: آیا واقعاً به روایت دیگری نیاز بود؟ در این مورد، باید گفت بله… و بیشتر به این دلیل که ریچاردسون، با استخراج از خطوط هیروگلیف، خط میخی و شبیه‌سازی‌های کامپیوتری، اثری بی‌نظیر خلق کرده؛ کتابی که لزوماً خشونت‌آمیز است و فتحی پس از فتح دیگر را دنبال می‌کند و هر نبرد با وحشیگری جدیدی مشخص می‌شود، اما ریچاردسون با ظرافتی خاص از پس دنبال کردن داستان برآمده است.
تاریخ زنده و نفس‌گیر
این کتاب تاریخی، تاریخ خشکی که روی تخته سیاه ثبت می‌شود نیست، بلکه تاریخی زنده و نفس‌گیر است. در شوش، ما شاهد اسکندر مستی هستیم که قول می‌دهد بدهی‌های سربازانش و همچنین جهیزیه آنها را بدهد، اشتباهی که ریچاردسون آن را «گران‌ترین خماری تاریخ» می‌نامد. نویسنده او را در بابل دنبال می‌کند و یک بحران وجودی رو به رشد را روایت می‌کند: او پادشاه بابل است یا ارباب دو سرزمین؟ آیا او پسر فیلیپ است یا آمون؟ آیا او واقعاً یک خداست؟
در نهایت زندگی اسکندر با ناله‌ای پایان می‌یابد. او در ۳۲ سالگی، خسته از نبرد و ترس از مرگ، در سوگ از دست دادن بهترین دوستش، در حالی که دچار پارانویا شده و به اندازه‌ای مست است که می‌تواند یک ارتش را غرق کند، می‌میرد. پس از این همه تجربه نزدیک به مرگ، او تسلیم یک بیماری پیش پا افتاده، سالمونلا می‌شود که احتمالاً از آب رودخانه به او منتقل شده است. ریچاردسون می‌نویسد: «پسر پادشاه شده بود. پادشاه قهرمان شده بود. قهرمان به خدایی زنده تبدیل شده بود. اکنون… خدا در بابل، در حالی که آب دهانش جاری بود و دلشکسته، در حال مرگ بود….»
ریچاردسون با این کتاب نشان می‌دهد که لازم نیست دقت آکادمیک را فدای سهولت خواندن کنید، و با این اثر تحقیقی جامع، حتی عمومی‌ترین خوانندگان عام را نیز می‌توان مجذوب خود کرد.
درباره جایزه
جایزه بیلی جیفورد که سال ۱۹۹۹ تأسیس شد، به کتاب‌های انگلیسی‌زبان در حوزه‌های تاریخ، سیاست، علم، ورزش، سفر، زندگینامه، خودزندگی‌نامه و هنر جایزه می‌دهد. برنده امسال از میان بیش از ۳۵۰ اثر، انتخاب شد و ۵ فینالیست دیگر، از جمله کتاب پرفروش «لندن در حال سقوط» نوشته پاتریک رادن کیف، روزنامه‌نگار آمریکایی، را شکست داد.
دیگر فینالیست‌ها عبارتند از: زندگینامه جیمز بالدوین نوشته نیکلاس بوگز با عنوان «بالدوین: یک داستان عاشقانه»؛ رمان‌نویس رمان‌های عاشقانه باربارا کارتلند با عنوان «دیکتاتور بزرگ» نوشته متیو سوییت؛ حماسه سوری «روزهای عشق و خشم» نوشته آناند گوپال؛ و «مسافر» نوشته آندریا ولف، درباره جورج فورستر، طبیعت‌شناس و کاوشگر قرن هجدهم.
برنده سال گذشته هلن گارنر، نویسنده استرالیایی، برای مجموعه خاطراتش با عنوان «چگونه یک داستان را تمام کنیم» بود.